Pole elektromagnetyczne (PEM) to promieniowanie niejonizujące powszechnie występujące w środowisku, składające się z pola elektrycznego i magnetycznego, które może wywoływać skutki bezpośrednie (biofizyczne) oraz pośrednie.
Skutki bezpośrednie dzielą się na:
Związane z nagrzewaniem tkanek, co może prowadzić do stresu cieplnego lub oparzeń wewnętrznych i zewnętrznych.
Obejmujące m.in. pobudzenie mięśni i nerwów, zawroty głowy, mdłości czy zaburzenia koncentracji.
Skutki pośrednie dotyczą głównie zakłóceń pracy urządzeń elektronicznych i implantów medycznych (np. rozruszników serca, pomp insulinowych) oraz ryzyka obrażeń spowodowanych nagrzewaniem się endoprotez.
Praca w strefach ochronnych wymaga przeprowadzenia rozpoznania i oceny zagrożeń E-M jak również ograniczenia lub wyeliminowania ich poprzez zastosowanie środków ochronnych. Wymagany jest również brak przeciwwskazań lekarskich.
Z pracy w tych obszarach bezwzględnie wykluczone są osoby szczególnie chronione:
Źródłami PEM w życiu codziennym są m.in.:
Aby ograniczyć ekspozycję, zaleca się:
Pole elektromagnetyczne to niejonizujące promieniowanie o długości fali większej niż 1 mm. Jest powszechnie występującym czynnikiem fizycznym zarówno w środowisku pracy, jak i w codziennym życiu. Występowanie pola elektromagnetycznego jest nierozerwalnie związane z wykorzystaniem energii elektrycznej oraz łącznością bezprzewodową.
Pole elektromagnetyczne składa się z dwóch podstawowych składowych:
Definiujemy je jako stan przestrzeni, w którym na obiekt posiadający ładunek elektryczny działają siły o naturze elektromagnetycznej.
Pole elektryczne pojawia się wokół naładowanych elektrycznie ciał. Stanowi źródło sił działających na ładunki elektryczne. Może mieć charakter statyczny (elektrostatyczny) lub zmienny w czasie.
Pole magnetyczne jest wytwarzane przez:
Pole elektromagnetyczne to stan energetyczny przestrzeni wokół ładunków elektrycznych, charakteryzowany przez dwie wielkości wektorowe:
Pole elektromagnetyczne poprzez oddziaływanie na organizm człowieka może niekorzystnie wpływać na jego zdrowie. Jest zdefiniowane jako czynnik szkodliwy w środowisku pracy. Dla środowiska naturalnego również określono dopuszczalne wartości pola elektromagnetycznego, powyżej których obserwuje się negatywny wpływ na organizm ludzki.
Skutki zdrowotne oddziaływania pola elektromagnetycznego można podzielić na:
Ze względu na sposób oddziaływania wyróżniamy:
Podczas narażenia na silne pole elektromagnetyczne, w zależności od jego częstotliwości, może dochodzić do:
Do skutków bezpośrednich zalicza się również wzrost temperatury ciała, mogący prowadzić do stresu cieplnego. W skrajnych przypadkach może dojść do poparzenia zarówno skóry, jak i organów wewnętrznych.
Pośrednie skutki oddziaływania obejmują:
Skutki termiczne obejmują:
Do najczęstszych skutków pozatermicznych należą:
Dopuszczalne wartości pola elektromagnetycznego w środowisku określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 grudnia 2019 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku.
Dopuszczalne wartości pola elektromagnetycznego w środowisku pracy określa rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (z późniejszymi zmianami).
Pomiary pola elektromagnetycznego w środowisku wykonuje się:
Częstotliwość pomiarów pola elektromagnetycznego w środowisku pracy określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. nr 33 poz. 166, z późniejszymi zmianami).
Ze względu na ochronę przed zagrożeniami elektromagnetycznymi ustala się limity narażenia i limity bezpośredniego oddziaływania pola elektromagnetycznego, wyznaczone jako:
Limity GPO to wartości Granicznych Poziomów Oddziaływania rozumianych jako miary oddziaływania bezpośredniego, obejmującego skutki biofizyczne w organizmie człowieka. Dotyczy to w szczególności skutków termicznych lub pobudzenia elektrycznego tkanek, wywołanych bezpośrednim oddziaływaniem pola elektromagnetycznego.
Limity IPN to Interwencyjne Poziomy Narażenia rozumiane jako miary narażenia na pole elektromagnetyczne. Określają one poziomy operacyjne ustalone w celu:
Wyróżniamy:
Limity operacyjne:
Limity uzupełniające:
Strefa bezpieczna to przestrzeń, w której nie występują wartości natężenia pola elektromagnetycznego odpowiadające strefom ochronnym.
Strefa pośrednia to przestrzeń, w której przebywanie jest dopuszczane pod warunkiem stosowania środków ochronnych określonych dla rozpoznanych zagrożeń elektromagnetycznych związanych z pośrednimi skutkami oddziaływania pola elektromagnetycznego.
Strefa zagrożenia to przestrzeń, w której przebywanie jest dopuszczalne pod warunkiem stosowania środków ochronnych określonych ze względu na rozpoznane zagrożenia elektromagnetyczne wynikające zarówno z bezpośrednich, jak i pośrednich skutków oddziaływania pola elektromagnetycznego.
Strefa niebezpieczna to przestrzeń, w której przebywanie określane jest jako narażenie niebezpieczne (zabronione w ramach codziennej praktyki zawodowej).
Praca w przestrzeni pola elektromagnetycznego stref ochronnych (pośredniej i zagrożenia) jest warunkowo dopuszczalna, jeśli:
W przestrzeni, w której występują strefy ochronne, nie mogą pracować:
W codziennym życiu jesteśmy otoczeni wieloma źródłami pola elektromagnetycznego, w tym: liniami energetycznymi, stacjami bazowymi telefonii komórkowej, routerami Wi-Fi, urządzeniami domowymi (kuchenki mikrofalowe, lodówki, telewizory), telefonami komórkowymi oraz urządzeniami bezprzewodowymi.
Przy normalnym użytkowaniu, telefony komórkowe emitują pole elektromagnetyczne na poziomie zgodnym z międzynarodowymi normami bezpieczeństwa. Jednak dla ograniczenia ekspozycji warto korzystać z zestawów głośnomówiących, ograniczać długość rozmów i unikać używania telefonu przy słabym sygnale, kiedy emituje on silniejsze pole.
Najbardziej narażone są osoby z implantami elektronicznymi (rozruszniki serca, implanty ślimakowe, pompy insulinowe), kobiety w ciąży, dzieci oraz osoby zawodowo narażone na działanie silnych pól elektromagnetycznych, np. pracownicy stacji transformatorowych czy operatorzy urządzeń nadawczych.
Aby zmniejszyć ekspozycję w domu, warto: wyłączać urządzenia elektryczne, gdy nie są używane, zachować dystans od działających urządzeń, nie spać w pobliżu urządzeń elektrycznych, stosować przewodowe połączenia internetowe zamiast Wi-Fi, gdy to możliwe, oraz wyłączać router Wi-Fi na noc.
Potencjalne objawy nadmiernej ekspozycji to: zaburzenia snu, bóle i zawroty głowy, problemy z koncentracją, zmęczenie, rozdrażnienie oraz w niektórych przypadkach odczuwanie ciepła w tkankach. Jeśli podejrzewasz wpływ pola elektromagnetycznego na Twoje zdrowie, skonsultuj się z lekarzem.
W środowisku pracy wykonuje się pomiary natężenia pola elektrycznego [V/m] i magnetycznego [A/m]. Pomiary te przeprowadza się specjalistyczną aparaturą pomiarową posiadającą aktualne świadectwa wzorcowania. Wyniki porównuje się z wartościami dopuszczalnymi określonymi w przepisach prawa.
Profesjonalne ekrany i materiały ekranujące są skuteczne w ograniczaniu pola elektromagnetycznego, ale muszą być właściwie zaprojektowane i wykonane. Większość popularnych produktów konsumenckich reklamowanych jako “ekrany przeciwpromieniowe” nie posiada udokumentowanej skuteczności lub oferuje bardzo ograniczoną ochronę.
